Samen met Groene Kring en ILVO zet Voedsel Anders haar schouders onder het demoproject 'Jonge boeren, levende grond'. We willen jonge boeren inspireren over (nieuwe) mogelijkheden om hun bodem sterk en robuust te maken. Werken aan een gezonde, levende bodem is best complex en er is nood aan opleiding, begeleiding en onafhankelijk advies.
Webinars
Bij de start van het project in 2024 organiseerden we 2 webinars. In het eerste webinar leren we van Koen Willekens en Tuur Vandeweyer hoe de bodem functioneert, hoe je kan werken aan bodemkwaliteit en hoe je je gewassen een evenwichtige voeding geeft. In het tweede webinar hoor je van experten Sander Bernaerts, Peter van Hoof en Stefan Muijtjens hoe de gewaskeuze bepalend is voor een maximale bodembedekking en hoe je je bodembewerking kan reduceren.
Herbekijk de webinars:
- 'Jonge boeren, levende grond' - webinar 1
- 'Jonge boeren, levende grond' - webinar 2
- Webinars over bodem | Groene Kring: lees hier de belangrijkste tips van onze experts.
Bezoek aan 'Lighthouse' Farms
In 2025 hebben we 5 lighthousefarms bezocht, 5 innovatieve bedrijven die elk tonen hoe je als landbouwer je bodem kan verbeteren.
- Bij Kris en Ginny uit Temse maakten we kennis met een diversiteit aan maatregelen die passen in een circulair landbouwmodel (waarbij men op het bedrijf zoveel mogelijk de kringlopen sluit, m.a.w. reststromen van de ene keten inzet als grondstof in de andere keten). Ze bouwden hun veestapel deels af en investeerden in algenteelt. Ze voorzien zelf in ruwvoeder en zetten sterk in op mengsels van grassen, klavers en kruiden.
- Bij Bram Dauchy uit West-Vlaanderen gingen we aan de slag met de boerenbodemtoolbox. Hierin zit een profielspade, een prikstok, een schudbox, een microbiometer en een slaketest. Bram zet al vele jaren in op niet-kerende grondbewerking en ziet de bodemstructuur beduidend verbeteren. Hij zet sterk in op groenbedekkers (50 ha) en beschouwt deze als volwaardige teelt. Hij gebruikt mengsels van 9 verschillende soorten, meestal winterharde, en elk met verschillende worteldieptes en capillaire werking. Hij heeft minder irrigatie nodig, heef een kruimelige bodem en een hoger koolstofgehalte met een rijk bodemleven. Hij gebruikt minder brandstof en heeft minder pesticiden nodig, wat het plaatje financieel ook aantrekkelijk maakt.
- In Limburg maakten we kennis met Clemens Esser. We zoomden dieper in op het bodemvoedselweb omdat een gezond bodemleven zorgt voor gezonde gewassen en beter gewapend is tegen schadelijke bacteriën en schimmels. Clemens werkt sinds 2018 ploegloos en heeft ondertussen 68 ha biologische teelt. Clemens lichtte de werking van verschillende van zijn machines toe, zoals zijn wiedeg-systeem en de combinatie diepwoeler-zaaimachine.
- In de zomer bezochten we landbouwer Ben Versteynen te Ravels. Ben heeft een melkveebedrijf met 150 koeien. Bij de overname van het bedrijf stootte hij op een aantal knelpunten (o.a. nauwelijks bodemleven aanwezig en een hoog antibiotica gebruik). In plaats van meteen het aantal stuks vee te verhogen zette hij in op het herstellen van het bodemleven (regeneratie van de bodem) en op de gezondheid van zijn koeien. Ben deed mee aan de wedstrijd TOPMEST. Men stelt een gigantisch verschil vast in de mestkwaliteit van koeien die rantsoenen krijgen met maïs en soja ten opzichte van koeien met een gras- en kruidenrijk rantsoen. Er was een verschil van 90 versus 30 ppm ammoniak bij bedrijven met respectievelijk conventioneel rantsoen en kruidenrijke rantsoenen (en een gelijke productie van aantal liters melk!) Maximaal 49 ppm ammoniak is de norm voor de ammoniakuitstoot. Het stikstofprobleem kan dus deels opgelost worden met andere rantsoenen en betere mest.
Ben geeft aan dat hij 3 elementen nodig had om te slagen in zijn doel: kennis; samenwerking met boeren, natuurverenigingen en verwerkende industrie; en een eerlijk prijssysteem (dat kwaliteit bevoordeelt t.o.v. kwantiteit).
- Het laatste bedrijf dat we bezochten was dit van Jonas Lemaire uit Lennik. Jonas werkt sinds 7 jaar niet-kerend: hij ploegt niet meer en reduceert het aantal bodembewerkingen aanzienlijk. Hij zet in op teeltrotatie, vlinderbloemigen en mechanische onkruidbestrijding. Ook Jonas zweert bij goede kruidenmengsels als groenbedekker: hij heeft 12 soorten in zijn mengsel. Elke plant draagt immers bij tot een diversiteit van sporenelementen of micro-elementen. Zo maakt Phacelia calcium en fosfaat beschikbaar en verbetert de bodemstructuur. Cichorei levert dan weer kobalt, wat belangrijk is voor de vorming van vitamine B12 in de koe of de bodem. En zo levert elke plant in het mengsel haar bijdrage aan een gezonde bodem. Jonas geeft mee dat het belangrijk is om te durven en je niet bang laten maken door mensen die niet willen of durven veranderen. Denk autonoom en vertrouw op eigen inzichten en kennis.
Lerend netwerk Duurzaam bodembeheer
In 2025 startten we met een lerend netwerk, begeleid door Stefan Muijtjens. Leren doe je vooral al doende, en door uit te wisselen met mensen die ook aan het leren zijn. Met een twintigtal boeren die interesse hebben in een levende bodem en niet-kerende grondbewerking wisselen we ervaringen, successen en mislukkingen uit.
Dat doen we via enkele bedrijfsbezoeken bij elkaar en door uitwisseling in een WhatsApp-groep. Zo maken we optimaal gebruik van de boerenkennis die aanwezig is in de groep, aangevuld met de expertise van Stefan Muijtjens en Koen Willekens.
De grote meerwaarde van het lerend netwerk, is dat de kennis uit de praktijk, rechtstreeks van het veld komt. Het is ook inspirerender om ervaringen van collega-boeren te horen, in plaats van die op proefvelden in minder reeële omstandigheden te zien. Door de grote diversiteit in de groep - sommigen hebben meer ervaring met niet-kerende grondbewerking dan anderen - is er ook voor iedereen genoeg leermogelijkheid. Hier lees je welke nieuwe inzichten we kregen tijdens deze sessies.
kriebelt het om meer te weten?
- Inspiratiecursus agro-ecologisch denken en ondernemen van Landwijzer en Solidagro voor wie van dichterbij kennis maken met agro-ecologie en haar principes. Deze cursus omvat 6 lesdagen op 6 biologische en agro-ecologische landbouwbedrijven.
- Voor de beroepsopleiding biologische en biodynamische landbouw, voor nieuwkomers in de sector, één adres: Landwijzer.
- Opleiding Boer van de toekomst van AgroSymbio voor wie wil inzoomen op het herstel van de bodem en regeneratieve landbouw.
- Samen boeren aan betere bodem- en waterkwaliteit van B3W: online info en tools om je bodem sterker, gezonder en vruchtbaarder te maken.
Dit project liep van 30/04/2024 tot en met 29/04/2026 - een initiatief van Voedsel Anders, Groene Kring, ILVO, Pomona, Boerenbond en medegefinancierd door de Europese Unie.
